سال ۲۰۰۸ عجب سالی بود٬ پر از رویدادهای یکتا و فراموش‌نشدنی٬ از اون سال‌هایی که در یک قرن شاید یک‌ بار بیشتر اتفاق نیافتند. یادم میاد پارسال همچین موقعی داشتم مجله Format را مطالعه می‌کردم. این مجله اقتصادی به صورت هفتگی در وین منتشر می‌شود. من بعضی موقع‌ها می‌خرم تا ببینم چه خبر هست و تحلیل‌گرها وضع مالی و خبرهای مهم گذشته را چگونه بررسی کرده‌اند. در اون موقع عنوان اصلی روی جلد این بود که سوال یک میلیارد دلاری حالا این هست که سال ۲۰۰۸ امور مالی دنیا چگونه خواهد شد؟

این سال حتی در آخرین روزهای خود نیز آدم را شگفت‌زده می‌کند٬ در هر صورت من قصد دارم که تا پایان سال برای منتشر‌کردن این نوشته صبر کنم.

اولین واقعه بحران مالی در دنیا بود. اگر تا به حال کسی از خود می‌پرسید چرا همه دنیا باید طرف آمریکا باشند و نقش مهم آنها در دنیا چیست٬ امسال به پاسخ خود رسیده‌است. سیستم مالی و اقتصادی تمام دنیا با آمریکا در ارتباط مستقیم است. یا همه با هم مثل تا به امروز موفق هستند یا همه با هم سقوط می‌کنند. حقیقت تلخی هست.

بحران مالی پیامدهای بسیار بدی برای دنیا به همراه داشته و خواهد داشت. برای مثال انقلاب فرانسه و انقلاب اکتبر روسیه و حتی انقلاب ایران پس از بحران‌های مالی بوجود آمده‌اند. این شدیدترین بحران مالی دنیا پس از جنگ جهانی است و عواقب آن تا سال‌ها تاثیر روی کشورهای مختلف جهان خواهد گذاشت٬ در صورتی که اشتباه اصلی در سیستم مالی آمریکا رخ داده‌است.

پیامد دوم سال ۲۰۰۸ آشکار‌شدن بزرگترین کلاه‌برداری مالی تاریخ توسط مدیر بورس Nasdaq در نیویورک بود٬ که در طی سال‌های طولانی ۵۰ میلیارد دلار ضرر مالی زده بود. فکر کنید٬ یک آدم معمولی اینجا با خیال راحت میرود بانک و اندوخته خود را با مشورت بانک مورد اطمینانش در حساب‌های بلندمدت سرمایه‌گذاری می‌کند و این حساب در نهایت میرود زیر دست آقای مدوف که به هرز بدهد!

حالا اگر مثل بانک‌های ایسلند ورشکست شده‌بودند کمتر ناراحت‌کننده بود. آنها یک نامه میفرستند با متن: میزان فعلی حساب جناب‌عالی: صفر یورو. پایان خبر! اقلاً آدم میداند که کلاه‌برداری نبوده و از بین نرفته شاید یک روزی یک امیدی برای بازگشت وجود داشته باشد!!!

خبر بعدی پایان ریاست جمهوری بوش ٬ این روزها ملقب به کفش بوش! و انتخاب شدن یک سیاه پوست بعنوان بالاترین مقام دنیا بود. داستان مبارزه سیاه‌پوستان آمریکا بسیار طولانی است. به صورت مختصر از آنجا شروع شد که بر اساس قوانین تبعیض‌نژدای اواخر قرن ۱۹ تا اواسط قرن بیستم٬ سیاه‌پوستان مورد تبعیض شدید قرار می‌گرفتند و مثلاً در اتوبوس باید جا را برای یک مسافر سفید پوست که وارد می‌شد خالی میکردند. یک زن  سیاه پوست با نام روزا پارکس یک روز در مونت‌گومری از این کار سرباز زد و این باعث شد٬ که از آن به بعد جنبش مبارزه با تبعیض‌نژاد به ویژه با رهبری مارتین کینگ (جوان‌ترین برنده جایزه صلح نوبل) در آمریکا بوجود بیاید٬ که هدف آن در نهایت برابری انسان‌ها با یک‌دیگر بود. امیدوارم که روزی در دنیا انسان‌ها به خاطر ظاهر٬ جنس٬ مذهب٬ ملیت و رنگ‌پوست‌شان مواجه با تبعیض نشوند.

البته آقای اوباما با مشکلات تاریخی روبروست٬ چون آقای کفش‌بوش حسابی خراب‌کاری کرده‌است. خارج از مشکلات مالی - آمریکایی‌ها همیشه خود را پولدار بی‌حد و حصر می‌دانستند٬ البته اگر هر کشوری قرار باشد نفت مفت کشورهای دیگر را به زور دریافت کند٬ مسلم است همچین فکری داشته باشد! - آبروی آمریکا را نیز با سیاست‌های خارجی‌شان برده‌است.

البته این بار اولشان نیست که آبروریزی می‌کنند ولی این بار تاریخی خواهد بود.

امسال سالی بود که آقای هایدر استان‌دار معروف اتریشی جان خود را از دست داد. آقای هایدر٬ یک نژادپرست اتریشی بود٬ که دائم با رفتار و حرف‌هایش در صفحه اول روزنامه‌ها بود (دوستی با سرهنگ غزافی و دیدارهای دوستانه با صدام‌حسین بعد از اولین حمله آمریکا به عراق) . روزی که بالاخره موفق به وارد شدن در حکومت ائتلافی در اتریش شد٬ کشورهای اتحادیه اروپا روابط‌شان را با اتریش قطع کردند و کلی دردسر برای اتریش درست شد تا بالاخره روابط دوباره عادی شد.

گفتگوهای بسیار زیادی لازم بود تا شرایظ دومرتبه عادی شود. این کار بسیار بسیار مهم است٬ چون ضررهای اقتصادی٬ سیاسی و داخلی فراروانی را باعث می‌شود. سیاست بایکوت گفتگو و جواب سربالا که در کشورما رایج است٬ هیچ‌گاه موفق نمی‌تواند باشد. آقای هایدر به صورت مرموضی در شبی که در حال رانندگی به سمت خانه مادرش بود٬ ناگهان کنترل را از دست می‌دهد٬ و پس از ده‌ها بار معلق‌زدن اتومبیلش٬ جان خود را از دست می‌دهد.

خبر مهم بعدی درگذشت هلموت سیلک (Helmut Zilk)٬ شهردار پیشین وین بود که در سن ۸۱ سالگی از دنیا رفت. این مرد بسیار دوست‌داشتنی و مردمی٬ خدمت‌های بسیار زیادی به این شهر کرد و کسی بود که پس از رفتنش همه کشور سوگوار بودند. همچین چیزی اینجا به ندرت پیش میاد. قرار است یک میدان بسیار مهم را به نام این خدمت‌گذار مردم بگذارند. روحش شاد.

استاد رضا ارحام صدر هم رفت. او بزرگترین کمدین تئاتر ایران بود که ۵۰ سال لبخند بر لب‌های ما آورد و ۲۴ آذر در سن ۸۵ سالگی به دار فانی رهسپار شد. آخرین بار در خیابان فیض در اصفهان دیدمش. آمده بود نان سنگ بخرد. رفتم جلو و با خوشحالی گفتم: شما باعث افتخار ما هستید و بزرگترین هنرپیشه کمدی این کشور هستید. بی‌درنگ پاسخ داد: من خاک پای این مردم هستم. یک عکس ازش گرفتم و در فلیکر گذاشتم که اتفاقاً در بالاترین به آن پیوند داده بودند و بالاترین لینک خبری روز شده بود! زندگی‌نامه ایشون را در دانش‌نامه فارسی نوشتم و در گروه فلیکر عکس‌هایی که در دسترس داشتم٬ ذخیره کردم. شما هم اگر عکسی از ایشون دارید٬ بفرستید.

نفر بعدی کارآگاه در ایک بود که متاسفانه چند روز پیش در سن ۸۵ سالگی درگذشت. - هم‌سن ارحام‌صدر بود - سریال کارآگاه در ایک به صد کشور جهان صادر شده‌است و او شاید یکی از معروفترین هنرپیشه‌های آلمان باشد. روحش شاد.

چندی پیش آقای بوش به عراق و افغانستان برای آخرین بار سفرکردند. جالب است بدانید که آخرین باری که ایشون قرار بود وین بیان٬ از هفته قبل تیم امنیتی ایشون وارد شدند و تمام کنترل‌های امنیتی شهر را قبضه کردند! در منطقه‌ای که ایشون اقامت داشتند٬ تا شعاع چند کیلومتری تردد ممنوع شد و مغازه‌های اون محدوده به اجبار تعطیل‌شدند. اهالی این منطقه بایستی با کارت شناسایی به منزل خود بازمی‌گشتند. حالا در شرایطی که سر تمدید اقامت سربازان آمریکایی در مجلس عراق کتک‌کاری میشود٬ ایشون کنفرانس خبری میدهند و خبرنگارعراقی به راحتی کفش‌هایش را نثار ایشان میکند!!!٬ که در این میان از ایشان در عراق - یا حتی در کشورهای همسایه! شاید این روز را بعنوان عید کفش اعلام‌کنند! - بعنوان قهرمان یاد می‌شود و یک سرمایهٔ‌دار عرب٬ پیشنهاد خرید کفش‌های او را به میزان یک ملیون دلار ارائه داده‌است. آمیدوارم سازمان مهاجرتی آمریکا قانون مسافرت به این کشور را سخت‌تر نکند٬ که بر طبق آن ٬ ورود به خاک آمریکا با کفش ممنوع شود!

در تاریخ ۱۶ دسامبر امسال رویداد تاریخی دیگری اتفاق افتاد. مدیر بانک مرکزی آمریکا نرخ بهره بانکی (Fed Rate) را بین صفر تا ۲۵ صدم تعیین کرد. یعنی عملاً صفر. بانک‌ها معمولاً در شرایطی که نیاز به پول دارند از همدیگر به صورت کوتاه مدت پول قرض می‌گیرند و این نرخ توسط بانک مرکزی تعیین می‌شود. (مثلاً US Federal Reserve). این روزها که بانک‌ها یکی پس از دیگری ورشکست می‌شوند و اعتماد بین بانک‌ها نیز به صفر نزدیک می‌شود٬ پایین بردن نرخ بهره برای کمک به آنها انجام شده‌است. این نرخ از سال ۱۹۵۵ بر طبق آمار در دسترس تا این حد پایین نبوده‌است. نگاهی به این آمار نشان میدهد که در ژانویه ۱۹۷۹ نیز یک رکود قابل توجهی وجود داشته است که چندی بعد تغییر کرده و این نرخ به حداکثر مقدار خود یعنی ٪۱۹ می‌رسد. ژانویه ۷۹ برابر با بهمن ۱۳۵۷ و فروپاشی نظام پهلوی پس از بحران مالی ایران بین سالهای ۵۵ تا ۵۷ است.

بازی کفش‌پرانی به بوش

ارحام‌صدر - شکرپاره